خبرگزاری فارس_تبریز: جنگلهای ارسباران آراماند؛ اما در آینالو، اتفاق مهمی در حال شکل گرفتن است. میان درختان انبوه و مسیرهای پیچدرپیچ این زیستگاه، کارشناسان محیط زیست مشغول آمادهسازی مقدمات یک بازگشت تاریخی هستند؛ مارالها قرار است دوباره به ارسباران برگردند. بازگشتی که پشت آن بیش از سه دهه تلاش حفاظتی، مدیریت جمعیت، تقویت ذخیره ژنتیکی و بازوحشیسازی قرار دارد.آینالو؛ چند قدم مانده تا یک اتفاق بزرگداوود غنیپور، معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی ادارهکل حفاظت محیط زیست آذربایجانشرقی، در سایت آینالو ایستاده و درباره برنامهای صحبت میکند که سالها برای رسیدن به آن تلاش شده است.
وی میگوید: بررسیهای انجامشده، برای یک هدف مشخص بوده است؛ آمادهسازی همه مقدمات لازم برای احیاء و معرفی مجدد مارال در پارک ملی و منطقه حفاظتشده ارسباران.غنیپور توضیح میدهد که در این مرحله، موضوع فقط آماده کردن یک محوطه برای رهاسازی نیست؛ بلکه باید همه جزئیات پیش از ورود مارالها به طبیعت بررسی شود.به گفته وی، محل زندهگیری باید آماده باشد و شرایط لازم برای انجام معاینات دامپزشکی، نمونهبرداریهای ژنتیکی و بهداشتی و سایر بررسیهای تخصصی فراهم شود.وی در ادامه از یک ابزار مهم دیگر برای پایش مارالها میگوید؛ گردنبندهای ردیاب ماهوارهای یا GPS Collar. قرار است این گردنبندها پس از رهاسازی، امکان رصد و پایش مستمر حیوانات را برای کارشناسان فراهم کنند؛ تا مشخص شود مارالها کجا میروند، چگونه در زیستگاه پراکنده میشوند و وضعیت جمعیت آنها چگونه پیش میرود.
این پایان کار نیستغنیپور در توضیح اهمیت این مرحله، یک نکته کلیدی را یادآوری میکند: رهاسازی، پایان برنامه نیست.وی تأکید میکند که معرفی مجدد مارال باید کاملاً علمی و با رعایت الزامات دامپزشکی و حفاظتی انجام شود و پس از رهاسازی نیز پایش مستمر جمعیت ادامه خواهد داشت.اینجا همان نقطهای است که فناوری به کمک طبیعت میآید؛ سامانههای ردیابی قرار است رفتار و وضعیت مارالها را برای کارشناسان قابل مشاهده کند.هر حرکت، بخشی از یک تصویر بزرگتر خواهد بود؛ تصویری از اینکه آیا جمعیت تازهاحیاشده میتواند در زیستگاه تاریخی خود دوام بیاورد یا نه.۳ دهه انتظار برای بازگشتغنیپور، وقتی از این پروژه صحبت میکند، آن را نتیجه یک اقدام کوتاهمدت نمیداند.او میگوید برنامه احیاء و معرفی مجدد مارال در ذخیرهگاه زیستکره ارسباران، حاصل بیش از سه دهه اقدامات حفاظتی، مدیریت جمعیت، تقویت ذخیره ژنتیکی و فرآیند بازوحشیسازی است.سه دهه یعنی سالها مطالعه، آزمون، مراقبت و صبر برای اینکه جمعیتی آماده شود که بتواند دوباره در طبیعت زندگی کند.اکنون پس از پشت سر گذاشتن مراحل مختلف فنی، علمی و کارشناسی، پروژه به مرحلهای رسیده که همه منتظر آن بودهاند؛ رهاسازی و معرفی مجدد مارال در زیستگاه تاریخی خود.مارال فقط یک حیوان نیستدر این میان، یک سؤال مهم مطرح میشود: چرا بازگشت مارال به ارسباران اهمیت دارد؟ پاسخ را باید در خود مفهوم احیای طبیعت جستوجو کرد.مارال بخشی از تنوع زیستی ارسباران است و بازگشت آن میتواند بخشی از ساختار طبیعی این زیستگاه را دوباره تقویت کند.اما غنیپور تأکید دارد که موفقیت این برنامه تنها با دیدن چند مارال در جنگل سنجیده نمیشود.
وی میگوید: استمرار پایش، ارزیابی وضعیت جمعیت، حفاظت مؤثر از زیستگاه و استفاده از ظرفیت جوامع محلی و حفاظت مشارکتی، از ارکان اصلی این برنامه است. یعنی قرار است بعد از بازگشت مارالها، کار اصلی تازه شروع شود.طبیعت، شریک این پروژه استدر چنین طرحی، انسان تنها تصمیمگیرنده نیست.جنگل باید پذیرای مارال باشد، زیستگاه باید ظرفیت لازم را داشته باشد و مردم محلی نیز باید در حفاظت از این جمعیت نقش داشته باشند.غنیپور بر همین موضوع تأکید میکند و موفقیت برنامه را وابسته به تداوم حفاظت و مشارکت محلی میداند.
این نگاه، بازگشت مارال را از یک پروژه ساده انتقال و رهاسازی فراتر میبرد؛ پروژهای که قرار است میان حیاتوحش، زیستگاه و انسان، یک زنجیره حفاظتی پایدار ایجاد کند.لحظهای که درهای طبیعت باز میشودحالا آینالو آماده یک اتفاق بزرگ است.هنوز لحظه رهاسازی فرا نرسیده، اما همه چیز برای آن روز در حال آماده شدن است؛ از محل زندهگیری گرفته تا بررسیهای دامپزشکی و ژنتیکی و تجهیزات ردیابی.روزی که درهای محوطه باز شود، مارالها قدم به جنگل خواهند گذاشت.شاید نخستین لحظه، بسیار ساده باشد؛ چند قدم آرام، مکثی کوتاه و بعد حرکت در میان درختان.اما همان چند قدم، حاصل بیش از سه دهه تلاش خواهد بود.غنیپور میگوید: بازگشت مارال به ارسباران، نتیجه سالها تلاش و سرمایهگذاری حفاظتی برای حفظ و تقویت این گونه ارزشمند است و اجرای موفق آن میتواند گامی مهم در احیای بخشی از تنوع زیستی منطقه باشد.حالا ارسباران منتظر است.منتظر صدای قدمهایی که قرار است دوباره در میان برگهای جنگل شنیده شود؛ منتظر شاخهایی که از میان درختان سر برآورند و تصویری که شاید سالها از این سرزمین دور بوده است.مارال در آستانه بازگشت است؛ بازگشتی که میتواند یکی از زیباترین فصلهای احیای طبیعت ارسباران را رقم بزند.